نوشته : اسماعیل دهقانی
سايه سنگين اين سالهاي نفت بر سر اقتصاد ايران موجب تکيدهتر شدن روزافزون و بي بري درختهاي ديرين بارآور پيرامون آن شده است. صادرات نفت به عنوان تک محصولي سودآور (بخوانيد ارزآور) نه تنها باعث از دست رفتن سرمايه بيبديل ملي شده بلکه قابليت حصول هر محصول و ميوه ديگري را در اقليم پيراموني خويش از بين برده است.
يکي از اين درختان ستبر و بارآور که روزگاراني به بلنداي حداقل شش قرن از هر کوراني گذشته و از هر بوراني رهيده ودر اين خطه به ما نان ونام داده فرش دستباف است که اينک با مظلوميتي مضاعف در اين سايه سار دمناک به انزوا فرورفته و فراموش شده است وگويا ديگر قرار نيست به کسي ناني ببخشد و نه از آوازه بلند آن ميتوان نشاني يافت.
صنايع دستي ايران از دير باز شهرتي جهاني داشته که در اين ميان فرش دستبافت چون نگيني درخشان زينت بخش موزههاي معتبر وکاخ هاي دولتمردان سرتاسر عالم خصوصا اروپا و آمريکا بوده است که اين مهم نشان از ظرافت هنرنشات گرفته از ذوق و انگشتان آفرينشگرايرانيان دارد، که نگهداري فرش ايراني رابه عنوان برندي برترموجب فخر فروشي صاحب مکنتان کرده است، اما چند گاهی است اين سفير سودآور فرهنگي و مايه مباهات ما ديگر پاي سفر ندارد و فخر هنر نميفروشدکه به دلايل پراهميت ذيل جاي تامل و آسيب شناسي جدي دارد:
١- صنعت فرش دستباف حدود ۲۰ شغل جانبي از جمله رنگرزي، چلهكشي، طراحي، دامداري، نوغانداري، نخ ريسي و فروشندگي فرش ومواد اوليه رادردرون خود دارد، به طوريكه حداقل١٠ ميليون نفر در سراسر كشور به صنعت و هنر قاليبافي و حرفههاي جانبي آن اشتغال دارند. بنابراين نقش فرش دردرآمد زايي و اشتغال براي بافندگان آن غيرقابل انكار و درنتيجه مرهم زخم بيکاري کشور وخصوصا اين استان است که درزمان رونق حدود٨٠درصد روستانشينانش به آن مشغول بودهاند.
٢- به گفته دکتر ربیعی وزيرمحترم کار اگر براي ايجاد يک شغل به طور متوسط ٢٠٠تا٧٠٠ ميليون ريال اعتبار لازم باشد براي ايجاد اين شغل به کمتر از يک پنجم اين مبلغ احتياج است که درنتيجه ميتوان با هزينه کمتر شغل بيشتري را ايجاد کرد.
٣- امروزه براي ايجاد هرشغل، علاوه بر امکانات مالي ميبايد به تبعات زيستمحيطي آن نيز توجه جدي شود. هنرقاليبافي از مشاغل صدرصد سبز است که کوچکترين آسيبي به محيط زيست و طبيعت وارد نميکند و حتي محصول آن نيزبه دليل طبيعي بودن مواد تشکيلدهنده و رنگهاي به کار رفته شده، توسط ميکرو ارگانيزم ها تجزيه شده وکمترين اثرنامطلوبي از خود در طبيعت به جا نميگذارد و از طرف ديگر چون غالب کارگاههاي قاليبافي در روستاهها يا درجوار سکونت گاههاي بافندگان احداث شده و ميشود، کمترين بار ترافيکي نداشته و در نتيجه آلودگيهاي زيستمحيطي خصوصا هوا و صوت را به همراه نخواهد داشت.
٤- ايجاد مشاغلي با اين تعداد شاغل احتياج به مواد اوليه زيادي دارد که در صورت فراهم نبودن اين مصالح درداخل، باعث ارزبري زيادي از کشور ميشود. اماخوشبختانه توليد فرش دستباف در استان و کشور به دليل دردسترس بودن وفراواني مواد اوليه درمنطقه به ارز بسيار ناچيزي احتياج داردکه در نتيجه نوسانات سريع ارزي تاثيري بر قيمت تمام شده آن نميگذارد.
٥- به دليل ظرافت هنري و عدم استفاده از ابزارهاي سنگين دربافت فرش، به ميزان بسيار چشمگيري حوادث ناشي ازکار که متاسفانه در بخشهاي ديگر صنعتي سالانه جان تعداد قابل توجهي از کارگران را ميگيرد يا آن ها را دچار نقص عضو ميکند کمتر ميشود که اين خود مزيت بينظيري است.
٦- به دليل اينکه اکثر فرش بافان در کارگاههايي درجوار خانواده فعاليت ميکنند، نقش تربيتي والدين بر فرزندان اثربخش تر و اشراف آنان به مسايل و مشکلات خانواده بيشتر ميشود که ميتواند تاثير بارزي در کم کردن آسيبهاي اجتماعي داشته باشد.
٧- در زمانهاي که استکبار جهاني با تحريمهاي ناجوانمردانه وغير انساني خويش ايران عزيز را درانزوا ميخواهد، اين کالاي استراتژيک علاوه بر ارز آوري چشمگير ميتواند به عنوان يک اثرهنري سفير فرهنگي ما در منازل تک تک جهانيان باشد و نقش اين تحريمها را در دوجبهه اقتصاد و فرهنگ کم رنگ کندکه دراين زمينه ميتوان قالي ايران را به حق ازنظر صدور فرهنگ و ارزآوري با آثار ويليام شکسپيرنمايش نامه نويس شهير انگليسي مقايسه کرد.
٨- قاليبافي در خراسان جنوبي ميتواندبحران اشتغال ناشي از خشکسالي و قهرطبيعت وهمچنين پرهزينه بودن صنعت رابه دليل دوري از مرکزونبود راههاي مواصلاتي مطمئن مهار کند.
٩- به دليل اينکه غالب قاليبافان خويش فرما هستند و برنامهريزي براي اوقات کار و بيکاري در اختيار خودشان است، ميتوانند به مشاغل جانبي ديگري نيز بپ
ردازند يا اينکه بقيه شاغلان، قاليبافي را به عنوان شغل جانبي خود انتخاب کنندکه اين مهم موجب بالارفتن بهرهوري و توليد ناخالص ملي ميشود. همچنين به دليل استقلال از کارفرما توان خلاقيت، ابتکار و نوآوري شان بالاتر ميرود که در نتيجه يک قاليباف که براي خود کار ميکند ميتواندهرآنچه ميانديشد را عملي نمايد.
١٠- مشتريان امروزه به دليل خسته شدن از کالاهاي ساخت ماشين، رغبت بيشتري براي خريد مصنوعاتي دست ساز و خوش قيمت دارند. محصولاتي که هر يک قصهاي جذاب پشت لواي ظاهري خود دارند؛ ازطريقه ساخت آن گرفته تا اينکه از چه چيزي الهام گرفته شده است که شايد بدين وسيله بخشي از زيبايي روح ودغدغههاي يک انسان آفرينشگر را باخود به خانه برده باشند.
١١- گردش چرخ اين صنعت به انرژي جز در بخش سرمايش و گرمايش نيازي ندارد که درنتيجه افزايش قيمت انرژي دردنيا تاثير چنداني بر قيمت تمام شده اين محصول نخواهد داشت.
١٢- قابل سنجش بودن سود و ارزش افزوده محصول، البته در صورتي که براي هر قالي شناسنامه اي صادر شود،سهل الوصول بودن ماليات وافزايش درآمد دولت را درپي خواهد داشت.
موارد مذکور و دلايل پرشمار ديگري را ميتوان بر شمرد تا اهميت اين هنر اصيل روشن شود. و نیازاست تا بافندگان و صاحبان این هنر برای برگشتن مجدد سکه ی فرش به سکوی اقتصاد استان از این دست نمایشگاههای که هم اینک به همت مسولان استان در مشهد مقدس برپاست اهمیتی مضاعف قائل شوند.
