بررسی اجمالی به حادثه آتش سوزی بیمارستان گاندی از منظر سلامت در بلایا و فوریت ها

  شرح حادثه

بررسی اجمالی به حادثه آتش سوزی بیمارستان گاندی از منظر سلامت در بلایا و فوریت ها

 پنجشنبه، ۵ بهمن ماه سال1402 حوالی عصر ، فيلم و عكس‌هايي از آتش‌سوزي نخستين هتل بيمارستان كشور در رسانه‌ها و فضاي مجازي منتشر و خبر آتش‌سوزي اين بيمارستان تيتر يك اخبار داخلي و خارجي شد. 

حدود ساعت ۷ و ۴۰ دقيقه: بيمارستان گاندي نخستين هتل بيمارستان كشور كه پيش از اين ادعا شده بود؛ مجهزترين بيمارستان كشور است، داشت در آتش مي‌سوخت. دود خيابان گاندي را فرا گرفته بود. ماشين‌ها از خيابان سي و هفتم به بعد ديگر اجازه تردد از لاين پايين به سمت بيمارستان را نداشتند . زنان و مردان به سمت بيمارستان گاندي مي‌دويدند. ساكنان ساختمان‌هاي مجاور بيمارستان از ترس داخل خيابان صف كشيده بودند. برخي ساكنان ساختمان‌هاي مجاور مي‌گفتند؛ ترسيدند كه آتش به خانه‌شان سرايت كند. بيمارستان ۱۷ طبقه گاندي در خياباني با عرض كم واقع شده بود. خانواده و همراهان بيماران بستري در اين بيمارستان به محل حادثه آمده بودند و با نگراني سراغ بيماران‌شان را مي‌گرفتند. تعدادي از بيماران با برانكارد به خيابان منتقل شده بودند و خانواده‌هاي آنان بالاي سر بيمارشان ايستاده و گريه مي‌كردند.  بعضي از بيماران با پاي خودشان از بيمارستان در حال فرار كردن بودند. مثل مرد ميانسالي كه لباس مخصوص بيماران به تن داشت و از ساختمان به سمت خيابان مي‌دويد. با خارج شدن اين مرد، خانمي كه در لاين بالاي خيابان مقابل بيمارستان ايستاده بود، جيغ زد: «بابا. بابا.» دو، سه نفر دست اين بيمار را گرفته بودند تا بتوانند او را از لاي جمعيت و ماشين‌هاي آتش‌نشاني و آمبولانس رد كنند.
دقايقي مانده به ساعت ۸ : خانواده‌ها نمي‌دانستند بيمارشان به كدام بيمارستان منتقل شده
مقابل درهاي ورودي بيمارستان كه به حياطي كوچك راه مي‌برد و به ساختمان اصلي مي‌رسيد ازدحامي از جمعيتي كه مي‌خواستند وارد بيمارستان شوند يا بيماراني كه قصد خروج از بيمارستان داشتند، ايجاد شده بود. خانواده‌هاي بيماران با نگراني از افراد حاضر در صحنه در مورد وضعيت طبقات بيمارستان سوال مي‌كردند و در آن شلوغي جمعيت دنبال بيماران‌شان مي‌گشتند. اكثر خانواده‌ها، نمي‌دانستند آمبولانس‌ها، بيماران‌شان را به كدام بيمارستان برده است.
يكي از اين خانواده‌ها مي‌گويد: «پدرم روز قبل از اين اتفاق عمل كرده و در ‌آي‌سي‌يو بستري بود.» ناگهان بغضش مي‌تركد و با گريه مي‌گويد: «مي‌گويند؛ نمي‌توانيم او را خارج كنيم، چون امكان دارد فوت كند.»
يكي ديگر از خانواده‌هاي بيماران نيز كه اشك در چشمانش حلقه زده مي‌گويد: «بچه‌هاي خواهرم كه كودك هستند، اينجا بستري بودند حالا اصلا نمي‌دانيم به كدام بيمارستان منتقل شدند.»
ازدحام جمعيت در مقابل ورودي‌هاي ساختمان بيمارستان به حدي بود كه راه آتش‌نشانان و عوامل اورژانس را مسدود كرده بود و حتي جابه‌جايي برانكاردهاي حامل بيماران هم دشوار شده بود. در همين حين بود كه مردي جوان و چهارشانه كه مشخص نبود از عوامل اورژانس است يا كادر بيمارستان، فرياد زد: «همه بيرون!» با صداي فرياد او چند نفر از خانواده‌هاي بيماران شروع به اعتراض كردند.
ساعت ۸ و ۱۵ دقيقه: بيش از ۱۰۰ بيمار بدحال به بيمارستان‌هاي شهدا، فيروزگر، دي، آرمان و كسري منتقل شدند
چند نفر از عوامل اورژانس با برانكاردهاي خالي مقابل در ورودي ساختمان بيمارستان ايستاده بودند. يكي از آنها در پاسخ به اينكه تاكنون چند بيمار را از داخل ساختمان خارج كرديد مي‌گويد: «تا اين لحظه بيش از ۱۰۰ بيمار بدحال را از داخل طبقات مختلف بيمارستان خارج كرديم كه به بيمارستان‌هاي شهدا، فيروزگر، دي، آرمان و كسري منتقل شدند. هر بيمارستاني كه تخت خالي داشته باشد اين بيماران به آنجا منتقل مي‌شوند. تمام بيمارستان‌ها در سطح شهر آماده‌باش هستند.»
بيماران هر چند دقيقه يك‌بار با برانكارد از بيمارستان خارج و به داخل آمبولانس منتقل مي‌شدند. تعداد زيادي از بيماران، زنان و مردان مسن بودند. خانواده‌هايي كه بيماران خود را پيدا نكرده بودند، سرگردان مقابل بيمارستان قدم مي‌زدند، اما بعضي ديگر كه بيماران خود را پيدا كرده، محل حادثه را ترك كرده بودند. به همين خاطر تعداد خانواده‌هاي بيماران در مقابل بيمارستان نسبت به ساعات اوليه حادثه كمتر شده بود، اما تعداد كادر درمان بيشتر؛ برخي پرسنل روپوش سفيدرنگ‌شان را مچاله و داخل كيف‌شان قرار داده بودند. بعضي ديگر از آنها هم با اينكه شيفت‌شان نبود، خودشان را مقابل بيمارستان رسانده و مشغول صحبت كردن با همكاران‌شان بودند.
يكي از پرسنل كه تازه از داخل بيمارستان خارج شده بود با چهره‌اي برافروخته مي‌گويد: «يك دختر جوان داخل اتاق عمل است. هنوز موفق نشدند او را خارج كنند. بيماراني كه در بخش سي‌سي‌يو و‌ آي‌سي‌يو هستند، آمبولانس‌هاي مخصوص لازم دارند.» او در پاسخ به اينكه آتش از كدام طبقه شروع شد، مي‌گويد: «از طبقه چهاردهم، پانزدهم شروع شد. طبقه شانزدهم و هفدهم، هتل بيمارستان است.» ناگهان اشك در چشمانش جمع مي‌شود و به سمت ديگري مي‌رود.
مرد جواني به ديوار روبه‌روي بيمارستان تكيه داده بود. او در مورد لحظه وقوع آتش‌سوزي مي‌گويد: «غروب مسافر داشتم. او را داخل پاركينگ بيمارستان پياده كردم. وقتي داشتم از پاركينگ خارج مي‌شدم، عده‌اي فرياد كشيدند و گفتند؛ بيمارستان آتش گرفت. ترسيده بودم. سريع از پاركينگ خارج شدم. ماشينم را همين حوالي پارك كردم و به سمت بيمارستان برگشتم. نگران افراد داخل بيمارستان هستم.»
يكي از زنان حاضر در خيابان با چهره‌اي نگران به اطراف نگاه مي‌كرد. او نيز مي‌گويد: «ما ساكن ساختمان مجاور اين بيمارستان هستيم. من از آتش‌سوزي بي‌خبر بودم. همسرم تصاوير آتش‌سوزي را در شبكه‌هاي مجازي ديد و به من زنگ زد و گفت سريع خانه را ترك كن. بعد هم ماجرا را برايم تعريف كرد.» 

در مورد بیمارستان گاندی:

بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی گاندی تهران که در ابتدای خیابان خالد استامبولی تهران واقع شده در سال 1392 با مساحت 32000 متر مربع و با عنوان بزرگترین و مجهزترین مرکز درمانی خصوصی ایران و خاورمیانه افتتاح شد. سلامت به مددجویان داخل و خارج کشور با استفاده از فناوری گام برمی‌دارد انسانی همدلی و مهربانی تعهد به اصول اخلاقی  و ارتقای محیط زیست جزو ارزش‌های بیمارستان بیان شده است و عنوان کرده تلاش می‌کنیم محیطی کاری و امن و سالم ایجاد کنیم.این بیمارستان با سرمایه گذاری 150 پزشک ایرانی که گروهی از آنها ساکن امریکا، انگلیس ، اتریش و فرانسه بودند ساخته شد.

این بیمارستان شامل بخش‌های ICU و CCU ، اورولوژی ، ارتوپدی ،زنان و زایمان، داخلی قلب ،جراحی عمومی،نورولوژی، روانپزشکی، جراحی مغز و اعصاب،اطفال ، انکولوژی ، NICU، نوزادان، گوش و حلق و بینی ، فک و صورت و داخلی است. همینطور کلینیک تخصصی ، IVF و…به همراه سوییت های اقامتی در 22 طبقه قرار گرفته است ، تعداد  ۱۰۰ تخته بستری، ۴۰ تخت ویژه، ۱۸ اتاق عمل در این بیمارستان خصوصی وجود دارد.

تمام بخش های ICU و CCU و آنژیوگرافی بیمارستان در هنگام حادثه پر بوده است.

به گفته عضو ناظر هیئت مدیره بیمارستان  در روز حادثه تمام دوربین ها به دنبال ثبت حادثه پلاسکویی دیگر بودند!!!

نکات قابل تامل واقعه:

• در پیج رسمی این بیمارستان ، تصویر قراردادی بین بیمارستان و سازمان صدا و سیما گذاشته شده که کارکنان صدا و سیما و بازیگران میتوانند از خدمات بیمارستان استفاده نمایند. اما به گفته ادمین این پیج ، هنگام وقوع آتش سوزی در این بیمارستان بیشترین حجمه علیه بیمارستان توسط صدا و سیما منتشر شده است! طبق این گزارش صدا و سیما 20 میلیارد تومان به این بیمارستان بدهکار بوده که در قبال آن توقع مدیران بیمارستان عدم پوشش رسانه ای واقعه بوده است!
• در سایت رسمی بیمارستان گاندی (بخش آموزش) که متاسفانه بروزرسانی هم نشده بود هیچ مطلب آموزشی کاربردی وجود نداشته ، در خصوص آموزش اطفای حریق پرسنل با مشارکت کمتر از ده نفر تصاویری گذاشته شده که تاریخ برگزاری این کارگاه طبق سایت 12 بهمن 1402 و یک هفته بعد از آتش سوزی بیمارستان بوده است. و در بخش پمفلت های آموزشی ، عوامل زیان آور مخاطرات شغلی تنها به واریس و عوامل شیمیایی محیط کار ، بیولوژیک و روانی مطالبی بیان شده و از سایر مخاطرات و آمادگی در برابر آنها هیچ مطلب علمی وجود ندارد. ( برگرفته از پیج رسمی بیمارستان گاندی در اینستاگرام)
• علت حادثه دقیقا مشابه حادثه پلاسکو (اتصال برق) اعلام شد.
• بیمارستان گاندی مجهز به سیستم اطفای حریق بوده است ، اما در زمان آتش سوزی هیچ کدام از سیستم ها فعال نبوده اند!(منبع: بابایی رییس کمیته ایمنی و مدیریت بحران شورای اسلامی شهر تهران)
• ساختمان های پر خطر تهران 5 الی 10 بار اخطار گرفته اند

(محمدی مدیر عامل آتش نشانی تهران: با مالکین میجنگیم !! تا بخواهیم نجاتشان دهیم)

• در مراسم افتتاحیه بیمارستان گاندی مدیر بیمارستان بیان داشت این بیمارستان بر اساس آخرین استانداردها و ضوابط احداث مجموعه های بیمارستانی ساخته شده و در برابر زلزله 8.5 تا9 ریشتر مقاوم است.

دلیل حادثه:

4 اسفند ماه 1402 یک ماه پس از آتش سوزی، علت آن اتصال سیم برق در یک اتاق شبه انبار 20 متری که مملو از وسایل پزشکی بود، در طبقه 16 بیمارستان اعلام شد که شعله های آتش از این محل با کندسوزی به نمای ساختمان سرایت کرده و از طریق نما با سرعت بیشتری گسترش پیدا کرده است. در گزارش مدیر عامل سازمان آتش نشانی همچنین بیان شده که وقتی شیشه اتاق داغ شده نمای کامپوزیت ساختمان درگیر شده است .چرا که نمای کامپوزیت از سه لایه آلومینیم تشکیل شده که لایه وسط مواد نفتی و آتش زاست و آتش وری بالایی دارد.

در این گزارش آتش نشانی این سوال مطرح شده که مرجع تاییدکننده نمای کامپوزیت بیمارستان چه کسی بوده است؟

چالش ها و نقاط ضعف:

• در زمان صدور مجوز تخریب و نوسازی و پایان کار به موارد ایمنی اهمیت داده میشود . اما دغدغه اصلی “نگه داری و بهره برداری از ساختمان هاست”
• در شهرداری تهران کمیته ای تحت عنوان “کمیته نما” وجود دارد  که آتش نشانی از اعضای آن است. ولی نکته قابل تامل اینجاست که در خصوص نمای ساختمان در بررسی مقررات ملی ساختمانی تنها” یک صفحه” راجع به نما بیان شده که بسیار کلی گویی است و وارد جزییات نشده است.
• عدم دسترسی آتش نشانان در ضلع غربی ساختمان برای اطفای حریق
• آخرین و پنجمین اخطار در مورد ناایمن بودن ساختمان بیمارستان توسط آتش نشانی تهران در آبان 1402 به این بیمارستان داده شده بود که ترتیب اثر داده نشد! (خبرگزاری فرارو 8 بهمن 1402)
• 25 درصد ساختمان های پرخطر تهران دارای نمای کامپوزیت هستند.
• موضوع حریق در این کمیته ها دیده نمی شود.
• سازمان نظام مهندسی یک نهاد فنی و مهندسی است . انتظار می رود تمامی خدمات به صورت یکپارچه از جانب نظام مهندسی ارائه گردد.
• توجه ویژه در این بیمارستان به توریسم سلامت و ایجاد فضای شاد و مفرح و زیباسازی بسیار بولدتر از نکات ایمنی و آموزش و آمادگی می باشد.
• عدم بکارگیری دستورالعمل های موجود 
• تناقض در رسانه و عدم اعتماد سازی در مردم
• عدم استفاده از درس آموخته های حادثه مشابه پلاسکو
• عدم هماهنگی بین سازمانی: سخنگوی قوه قضاییه بیان داشت بیمارستان گاندی جزو بیمارستان های ناایمن نبوده اما سازمان آتش نشانی اعلام کرد : چندین مرتبه اخطار جهت ایمنی بیمارستان ارسال شده بود و طبق گفته سخنگوی قوه قضاییه در بحث ساختمان های ناایمن وظیفه نظارتی دارد و اقدامات و هشدارهای متعددی صادرکرده و حتی حسب مورد از ادامه فعالیت برخی از بناها جلوگیری به عمل آورده است.

نقاط قوت در حادثه:

• اقدام سازمان آتش نشانی تهران در اطفای حریق و سرعت عمل ستودنی بود.
• عملکرد اورژانس در انتقال بیماران به بیمارستان های معین و پذیرش سریع بیماران توسط 4 بیمارستان ،قابل قبول بود.
• خوشبختانه این حادثه هیچ خسارت جانی به دنبال نداشت.

نتیجه گیری:

در پایان انتظار می رود با اصلاح مقررات ملی ساختمانی ، بیمارستان که به عنوان مرکز سرویس دهی خدمات سلامتی و بهداشتی در بلایاست ، با نگاهی ویژه توسط ارزیابان و مسئولان مورد توجه خاص قرار گیرد و قوانین و دستورالعمل های اختصاصی جهت آن نسبت به سایر ساختمان ها در نظر گرفته شود.

     همچنین آموزش پرسنل بیمارستان های خصوصی در مورد فراظرفیت ،تخلیه و تمرین ها و مانورهای بیمارستانی بر اساس ارزیابی های انجام شده و مانورهای دورمیزی مدیران در تمرین سامانه فرماندهی حادثه، همینطور توجه ویژه به ایمنی و آمادگی در اعتبارات _ بجای خدمات هتلینگ و فضاسازی – بخصوص در بیمارستان های خصوصی ، جایگذاری بیمارستان ها در هنگام طراحی نقشه طبق اصول  علمی انجام شده (درنظر گرفتن گسل ، مسیر سیلاب و… ) ساخته نشود، تا امکان خدمت رسانی در شرایط بحران وجود داشته باشد. افزایش ادراک خطر مدیران و عموم جامعه درمورد پیش بینی و پیشگیری حوادث محتمل با کمک آموزش و حساس سازی و فرهنگ سازی (عدم ایجاد تجمع در مکان حادثه ، اعتماد به تیم های امداد رسانی و… ) ضمن اینکه اهمیت به موضوع یکپارچه سازی و اهمیت دادن به نقش ارتباطات و رسانه در حوادث و بلایا، برخورد سختگیرانه تر نهادهای نظارتی بخصوص در ساخت و ساز و ارزیابی مراکز حیاتی چون بیمارستان ها و استفاده از تجارب و درس آموخته های حوادث مشابه ، مانند پلاسکو شاهد تکرار این وقایع نباشیم.

منابع:

• سایت تخصصی بیمارستان سازی در ایران
• خبر آنلاین
• وب سایت بیمارستان گاندی
• خبرگزاری فرارو
• روزنامه اعتماد
• خبرگزاری پارس
• خبرگزاری مهر
• خبرگزاری شرق
• صفحه رسمی بیمارستان گاندی در اینستاگرام

 نوشته راضیه بخشی گیو

کارشناس ارشد پرستاری اورژانس

دانشجوی دکتری سلامت در بلایا و فوریت ها