مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی با هشدار نسبت به گسترش فرونشست زمین در ۹ شهرستان استان گفت: برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، تهدیدی جدی برای منابع آبی استان است.
عباس سارانی در نشست خبری به مناسبت هفته مدیریت مصرف آب، بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف و کاهش وابستگی به منابع زیرزمینی تأکید کرد و گفت: بارندگیهای اخیر هرچند در نگاه نخست امیدوارکننده بوده اما بهتنهایی نمیتواند وضعیت سفرههای زیرزمینی را به شکل پایدار بهبود دهد.
وی با اشاره به آمار بارندگی، اظهار کرد: میزان بارش ثبتشده در استان تاکنون حدود ۱۲۰ میلیمتر بوده است، در حالی که این رقم در سال گذشته ۶۳ میلیمتر و متوسط درازمدت حدود ۱۰۸ میلیمتر بوده است.
به گفته سارانی، این ارقام نشان میدهد بارندگی امسال نسبت به سال گذشته حدود ۸۸ درصد افزایش داشته اما در مقایسه با میانگین بلندمدت تنها حدود ۱۰ میلیمتر افزایش ثبت شده و این تغییر، تأثیر بنیادینی بر وضعیت منابع آب زیرزمینی ندارد.
وی ادامه داد: با وجود بارشها، به دلیل نوع پراکنش بارندگی و شرایط اقلیمی خشک استان، بخش عمده روانآبها وارد چرخه تغذیه پایدار سفرههای زیرزمینی نمیشود و تنها در مقطع کوتاهمدت به قنوات، چشمهها و بخشی از منابع سطحی کمک میکند.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی با اشاره به بررسیهای ۱۰ ساله وضعیت اقلیمی استان، گفت: در دهه اخیر، بخش عمده استان درگیر خشکسالی خفیف تا بسیار شدید بوده و نقشههای خشکسالی نشان میدهد در بسیاری از مناطق، وضعیت از نظر منابع آبی در شرایط بحرانی قرار دارد.
وی تأکید کرد: این شرایط نشان میدهد حتی در سالهایی که بارندگی نزدیک به نرمال یا بالاتر از نرمال است، اثر پایدار و جبرانی بر منابع زیرزمینی مشاهده نمیشود.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی با اشاره به ویژگیهای جغرافیایی استان گفت: به دلیل شرایط اقلیمی و زمینشناسی، استان عملاً فاقد پتانسیل قابل توجه آبهای سطحی است و حدود ۹۵ درصد تأمین آب استان از منابع زیرزمینی انجام میشود.
وی افزود: مجموع مصرف آب استان حدود ۸۸۴ میلیون مترمکعب در سال است که از این میزان ۸۷ درصد در بخش کشاورزی، ۱۰ درصد در بخش شرب، سه درصد در بخش صنعت و خدمات مصرف میشود.
سارانی درباره وضعیت سدهای استان اظهار کرد: ظرفیت هشت سد مخرنی استان حدود ۷۵ میلیون مترمکعب است اما در حال حاضر تنها حدود ۱۴.۵ میلیون مترمکعب آب در پشت سدها ذخیره شده که معادل حدود ۱۹ درصد ظرفیت است.
وی گفت: این موضوع نشان میدهد با وجود بارندگیها، به دلیل تغییرات اقلیمی و پراکنش نامناسب بارش، ورودی مؤثری به سدها ایجاد نشده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی با اشاره به وضعیت دشتها و آبخوانها، گفت: در بسیاری از محدودههای مطالعاتی استان، میزان برداشت آب از ظرفیت تجدیدپذیر فراتر رفته است.
وی افزود: در حالی که ظرفیت برداشت برای بخش کشاورزی براساس آب قابل برنامه ریزی حدود ۳۴۶ میلیون مترمکعب تعریف شده، میزان برداشت واقعی بهمراتب بیشتر است و این اختلاف باعث تشدید کسری مخازن شده است.
به گزارش خبر و هنر خراسان جنوبی سارانی با بیان اینکه دشت بیرجند سالانه حدود ۸ تا ۹ میلیون مترمکعب کسری مخزن دارد، افزود: دشت سرایان حدود ۱۳ میلیون مترمکعب کسری سالانه دارد.
وی با بیان اینکه برداشت بالاتر از ظرفیت تجدیدپذیری از آبخوانها پیامدهای جدی به همراه دارد گفت: افت سطح آب زیرزمینی در برخی مناطق بهطور میانگین سالانه بین ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر گزارش شده است.
سارانی افزود: این روند موجب تشدید بحران آب و افزایش هزینههای تأمین آب در شهرها و روستاها شده و در برخی مناطق نیاز به جابهجایی چاهها و انتقالهای پرهزینه ایجاد کرده است.
وی با هشدار نسبت به پدیده فرونشست گفت: بررسیهای انجامشده نشان میدهد در ۹ شهرستان استان فرونشست زمین مشاهده شده است.
سارانی افزود: حدود ۷۰ درصد فرونشستها ناشی از برداشت بیرویه آب زیرزمینی است و تنها بخش کوچکی از آن به عوامل زمینشناسی طبیعی مربوط میشود.
وی تأکید کرد: این پدیده تهدیدی جدی برای زیرساختها، جادهها، خطوط انتقال و اراضی کشاورزی محسوب میشود.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای خراسان جنوبی با اشاره به مطالعات ایزوتوپی گفت: بخش زیادی از آبی که از سفرههای زیرزمینی برداشت میشود، مربوط به آبهای بسیار قدیمی است.
وی با بیان اینکه بررسیها نشان میدهد که تنها حدود ۱۵ درصد آبها جوان (زیر ۵۰ سال) هستند، گفت: بخش عمده آبها دارای سن چند هزار تا حتی بیش از ۱۰ هزار سال هستند.
سارانی بیان کرد: این موضوع نشان میدهد منابع آب استان عملاً غیرقابل تجدید به معنای واقعی هستند و برداشت فعلی به معنای مصرف ذخایر تاریخی است.
سارانی گفت: در برخی مناطق مانند دشت بیرجند، میزان برداشت از منابع آب زیرزمینی بیش از ۱.۴ برابر ظرفیت تجدیدپذیری آبخوان است.
نویسنده ،خبرنگار و سردبیر: ا .حسن پور
