آیین بیلزنی خوسف، میراثی ۳۰۰ ساله و یکی از مراسمهای خاص در خراسان جنوبی است که هر سال ظهر عاشورا، یاد حماسه کربلا و دفن شهدای دشت نینوا توسط طایفه بنیاسد را زنده میکند.
خراسان جنوبی با پیشینهای غنی و مردمانی دلداده اهلبیت(ع)، جلوههای ویژهای از این عشق و ارادت را در خود جای داده است.
یکی از آیینهای شاخص و منحصر بهفرد عزاداری در خراسان جنوبی، مراسم بیلزنی خوسف است. این آیین که قدمتی حدود ۳۰۰ ساله دارد، پس از اقامه نماز ظهر عاشورا و همزمان با نخلگردانی در قتلگاه واقع در بافت تاریخی خوسف برگزار میشود و نمونه مشابهی از آن در دیگر نقاط کشور وجود ندارد.
آیین بیلزنی، بازآفرینی و شبیهسازی اقدام طایفه بنیاسد در صحرای کربلا پس از واقعه عاشوراست؛ زمانی که آنان با بیل و ابزارهای در اختیار خود، پیکر مطهر شهدای دشت نینوا را در میان اندوه و سوگواری به خاک سپردند. عزاداران خوسفی نیز با اجرای این مراسم، یاد آن حماسه ماندگار و ارادت خود به سیدالشهدا (ع) و یاران باوفایش را به نمایش میگذارند.
در این مراسم، عزاداران با به هم زدن سر بیلها به شیوهای خاص و سردادن شعار «حسین، حسین، حیدر، علی»، یاد و خاطره شهدای کربلا را گرامی میدارند. اعضای دسته بیلزنی با حرکات هماهنگ و بالا بردن بیلها در هوا، فضای حزنانگیزی را برای سوگواران ایجاد میکنند.
همزمان با این آیین، نخل بزرگ به عنوان نمادی از تشییع پیکر مطهر امام حسین (ع) و نخل کوچک به نشانه گهواره حضرت علیاصغر (ع) بر دوش عزاداران حمل میشود. نخل کوچک توسط یک نفر و نخل بزرگ توسط هشت نفر حمل شده و دهها نفر نیز در حفظ تعادل آن مشارکت دارند.
دستههای بیلزنی، سینهزنی و زنجیرزنی در مسیر حرکت به سمت قتلگاه، با هیأتهای دیگر دیدار کرده و آیین نخلگردانی و بیلزنی را در برابر میدان قتلگاه اجرا میکنند.
به گزارش خبر و هنر خراسان جنوبی پس از پایان مراسم، نخلها بر زمین گذاشته شده و مردم به زیارت آنها میپردازند. پژوهشگران، بیلزنی و نخلگردانی خوسف را بازماندهای از آیینهای تعزیه و شبیهخوانی گذشته میدانند.
بر اساس باورهای مردم منطقه، این آیین یادآور حضور طایفه بنیاسد در صحرای کربلا و دفن پیکر شهدای عاشورا است. همچنین صدای برخورد بیلها، نمادی از هیاهو و برخورد سلاحها در روز عاشورا تلقی میشود.
کشاورزان خوسف نیز بر این باورند که برگزاری این مراسم موجب دفع آفات و برکت محصولات کشاورزی میشود.
آیین بیلزنی خوسف که پیشینه آن به دوران صفویه میرسد، در کنار تعزیه و شبیهگردانیهای متعدد روستاهای این منطقه، یکی از شاخصترین جلوههای فرهنگ عاشورایی در خراسان جنوبی به شمار میرود
نوشته و خبر نگار : مهدیه حسن پور دبیر سرویس فرهنگی و هنری و ا.حسن پور
