در قلب بافت تاریخی شهر بیرجند، بنای باشکوه مدرسه شوکتیه بار دیگر در صبح هشتم و نهم محرم، میزبان خیل عزادارانی است که برای پاسداشت یاد و نام سیدالشهدا (ع) گرد هم می آیند؛ آیینی ریشهدار که در گذر سالها، به یکی از شاخصترین جلوههای هویت مذهبی و فرهنگی این شهر تبدیل شده است.
، مدرسه تاریخی مدرسه شوکتیه بیرجند که از آن بهعنوان سومین مدرسه مدرن ایران نیز یاد میشود، در روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی، نه تنها یک بنای تاریخی بلکه میعادگاهی برای تجمع هیئتهای مذهبی و تجلی ارادت مردم به اهلبیت (ع) است.
این بنای وقفی که در سال ۱۳۰۳ هجری قمری به همت امیر اسماعیلخان شوکتالملک بنیانگذاری شد، در اصل با نیت ایجاد حسینیه و مرکز مذهبی طراحی شده بود؛ هرچند در مقاطعی کاربری آموزشی نیز یافت، اما پیوند عمیق آن با آیینهای عزاداری هیچگاه گسسته نشد.
به گزارش خبر و هنر خراسان جنوبی اگرچه این مکان در مقاطعی تغییر کاربری داد و به مرکز آموزشی تبدیل شد، اما هرگز هویت مذهبی خود را گم نکرد. ساختار معماری شوکتیه با صحنهای وسیع، رواقهای آرام و سکوهای مستطیلی، بهگونهای طراحی شده که گویی از همان ابتدا برای پذیرایی از غمزدگان حسینی و برگزاری تعزیههای باشکوه آماده شده بود.
در کنار این اثر تاریخی، حسینیه امام رضا (ع) بیرجند نیز بهعنوان یکی از کانونهای اصلی برگزاری مراسم سوگواری ماه محرم، هر ساله از ابتدای محرم تا پایان ماه صفر میزبان آیینهای مذهبی، قرائت زیارت عاشورا و اطعام عزاداران است.
آنچه استمرار این مراسم را در طول دههها تضمین کرده است، نگاه آیندهنگر واقفان گذشته است. وقف املاکی برای تأمین هزینههای این حسینیه، باعث شده تا برگزاری مراسم عزاداری، تعزیهخوانی و پذیرایی از سوگواران، به یک سنت پایدار تبدیل شود. این پیوند میان «وقف» و «عزاداری»، ضامن ماندگاری آیینهای عاشورایی در این بنای تاریخی است.
بر اساس گزارشهای میدانی، صبح تاسوعا و روز پیش از آن (هشتم و نهم محرم)، هیئتهای مذهبی شهر بیرجند بهصورت منظم و برنامهریزیشده در این مجموعه حضور یافته و هر هیئت بهطور جداگانه به عزاداری پرداخته و پس از پایان مراسم، جای خود را به هیئت بعدی میدهد.
در مراسم امسال نیز از ساعت ۹ صبح، برنامه عزاداری آغاز شده و تا ساعت ۱۳ ادامه خواهد داشت؛ در این بازه زمانی، حدود ۲۰ هیئت مذهبی با حضور در فضای معنوی حسینیه، آیینهای سوگواری خود را برگزار میکنند.
آنچه این آیین را متمایز میکند، تنها جنبه مذهبی آن نیست، بلکه پیوند عمیق میان سنت وقف، مشارکت مردمی و استمرار تاریخی مراسم است؛ پیوندی که موجب شده این مکان طی دههها، به یکی از پایدارترین بسترهای برگزاری آیینهای عاشورایی در منطقه تبدیل شود.
در حاشیه این مراسم، جلوههایی از همدلی اجتماعی نیز به چشم میخورد؛ خیران و مردم با توزیع نوشیدنیها و پذیراییهای ساده، فضای معنوی مراسم را تقویت کرده و بر روح جمعی عزاداری افزودهاند.
رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان بیرجند نیز با اشاره به برنامههای این مجموعه گفت: در طول ماههای محرم و صفر، مراسم عزاداری، زیارت عاشورا و اطعام عزاداران در حسینیه امام رضا (ع) برگزار میشود و در ایام تاسوعا، هیئتهای مختلف شهر بهصورت نوبتی در این مکان به عزاداری میپردازند.
بدین ترتیب، مدرسه شوکتیه و حسینیه امام رضا (ع) در بیرجند، بار دیگر در تاسوعای حسینی، صحنهای از تلاقی تاریخ، ایمان و فرهنگ مردمی را رقم زدند؛ صحنهای که در آن صدای زنجیر و نوای مداحی، دیوارهای کهن این بنای تاریخی را به لرزه درآورد و روایت مظلومیت کربلا را در قلب خراسان جنوبی زنده کرد.
نوشته و خبر نگار : احمد کاشانی دبیر سرویس گردشگری و میراث و ا.حسن پور
