رئیس دانشگاه علوم پزشکی،خدمات بهداشتی و درمانی بیرجند با اشاره به اهمیت اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع، گفت: نظام سلامت از پیچیدهترین و پرهزینهترین نظامهای خدماتی در جهان است و مدیریت صحیح منابع در این حوزه، نقش تعیینکنندهای در تحقق عدالت در سلامت و کاهش هزینههای درمانی دارد.
محمود گنجیفرد در نشست خبری اظهار کرد: سلامت در کنار امنیت، یکی از مهمترین شاخصهای توسعهیافتگی کشورها به شمار میرود و دولتها بخش قابل توجهی از منابع خود را برای ارتقای این حوزه اختصاص میدهند.
وی افزود: اگرچه سهم اعتبارات سلامت در ایران همواره کمتر از نیازهای این بخش بوده است، اما مهمتر از میزان منابع، نحوه مدیریت و هدایت صحیح آنها برای دستیابی به اهداف نظام سلامت است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با بیان اینکه مأموریت وزارت بهداشت تأمین سلامت جسمی، روانی و اجتماعی مردم به صورت عادلانه و در دسترس همگان است، گفت: جمهوری اسلامی ایران در استقرار نظام شبکه بهداشت از کشورهای پیشرو بوده و این الگو در سطح بینالمللی نیز موفق ارزیابی شده است.
گنجیفرد ادامه داد: تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع یکی از مؤثرترین راهکارها برای ساماندهی خدمات سلامت، مدیریت منابع و جلوگیری از ارائه خدمات غیرضروری است؛ البته این برنامه در هر کشور متناسب با شرایط، امکانات و ساختار نظام سلامت همان کشور طراحی و اجرا میشود.
وی با اشاره به اینکه اجرای کامل این برنامه در برخی کشورها سالها زمان برده است، تصریح کرد: در ایران نیز اگرچه برنامه پزشک خانواده در سطح روستاها و نظام ارجاع سطح یک حدود دو دهه سابقه اجرا دارد، اما برنامه جامع پزشک خانواده و نظام ارجاع به شکلی که اکنون در دستور کار قرار گرفته، پیش از این به طور کامل اجرا نشده است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند گفت: هدف از اجرای این برنامه، گسترش نظام پزشک خانواده و ارجاع از روستاها و شهرها تا مراکز تخصصی، فوقتخصصی و بیمارستانها است تا خدمات سلامت به صورت هدفمند، عادلانه و با کاهش هزینههای اضافی به مردم ارائه شود.
وی تأکید کرد: اجرای صحیح نظام پزشکی خانواده و نظام ارجاع علاوه بر افزایش دسترسی عادلانه مردم به خدمات سلامت، موجب صرفهجویی در منابع، کاهش هزینههای غیرضروری و ارتقای کارآمدی نظام سلامت خواهد شد.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با تأکید بر اینکه اجرای پزشکی خانواده به معنای محدود کردن خدمات نیست، بلکه ساماندهی مسیر ارائه خدمات درمانی است، اظهار کرد: در این نظام، هر فردی که خدمات بیشتری ارائه دهد، متناسب با عملکرد خود از دریافتی بهتری نیز برخوردار خواهد شد.
گنجیفرد افزود: اگر مسیر مراجعه بیماران در نظام سلامت بهصورت علمی و استاندارد تعریف نشود، هر فرد میتواند بدون نیاز واقعی و صرفاً بر اساس تشخیص شخصی، در یک روز به چندین پزشک متخصص و فوقتخصص مراجعه کند؛ موضوعی که علاوه بر تحمیل هزینههای سنگین به نظام سلامت، موجب افزایش استفاده از خدمات تشخیصی و درمانی غیرضروری خواهد شد.
وی ادامه داد: به همین دلیل باید بر اساس راهنماهای بالینی و استانداردهای علمی، نقشه مشخصی برای ارجاع بیماران تدوین شود تا مردم بدانند هنگام بروز بیماری، چه مسیری را برای دریافت خدمات درمانی طی کنند و در هر مرحله از چه امکاناتی بهرهمند شوند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با بیان اینکه یکی از پیامدهای نبود نظام ارجاع، افزایش پرداخت از جیب بیماران است، گفت: در شرایطی که مراجعهها بدون برنامه انجام شود، بیمهها و نظام سلامت امکان پوشش همه هزینهها را نخواهند داشت و در نهایت بخش بیشتری از هزینههای درمان بر دوش مردم قرار میگیرد.
وی تأکید کرد: هدف از اجرای نظام پزشک خانواده و ارجاع، ایجاد دسترسی عادلانه، آسان و کمهزینه به خدمات سلامت برای همه مردم است تا خدمات با کیفیت مطلوب و بر اساس نیاز واقعی به افراد ارائه شود.
گنجیفرد با اشاره به اولویتهای وزارت بهداشت اظهار کرد: تمرکز بر پیشگیری، آموزش و خودمراقبتی بهویژه در زمینه بیماریهای غیرواگیر از مهمترین برنامههای این وزارتخانه است و اجرای این سیاستها از طریق شبکه پزشک خانواده امکانپذیر خواهد بود.
وی افزود: در این نظام، هر پزشک خانواده مسئولیت سلامت جمعیت مشخصی را بر عهده خواهد داشت؛ بهگونهای که در شهرها و روستاها، جمعیتی مشخص زیر پوشش هر پزشک قرار میگیرند و وی موظف است وضعیت سلامت افراد، نحوه پیشگیری، درمان بیماریهای واگیر و غیرواگیر و همچنین مسیر ارجاع آنان را مدیریت و پیگیری کند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند گفت: موضوعاتی مانند جوانی جمعیت، پیشگیری از بیماریها، ارتقای سواد سلامت و ارجاع صحیح بیماران نیز از جمله اهداف اجرای این برنامه به شمار میرود.
وی با اشاره به چالشهای اجرای این طرح افزود: مهمترین بخش اجرای پزشک خانواده، تغییر رفتار در میان مردم و ارائهدهندگان خدمات سلامت است، زیرا سالها مراجعه مستقیم به پزشکان متخصص و فوقتخصص به یک رویه عادی تبدیل شده و تغییر این الگو نیازمند فرهنگسازی و اطلاعرسانی گسترده است.
گنجیفرد ادامه داد: علاوه بر مردم، کارکنان نظام سلامت و پزشکان نیز باید در اجرای این برنامه مشارکت داشته باشند و بدون همکاری بخش خصوصی، اجرای کامل پزشک خانواده در بسیاری از مناطق امکانپذیر نخواهد بود، زیرا ظرفیت نیروی انسانی موجود به تنهایی پاسخگوی نیازهای این طرح نیست.
وی تأکید کرد: موفقیت برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع نیازمند همکاری همهجانبه، افزایش آگاهی عمومی و ارتقای سواد سلامت جامعه است تا مردم اطمینان پیدا کنند که طی کردن مسیر تعریفشده، هم به نفع خود آنان و هم به نفع نظام سلامت کشور خواهد بود.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با اشاره به ساختار اجرایی برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع در کشور اظهار کرد: برای اجرای این طرح، ستاد هماهنگی کشوری با ۹ کمیته تخصصی تشکیل شده که فعالیت آنها محدود به وزارت بهداشت نیست و دستگاههای مختلف در آن مشارکت دارند، زیرا اجرای این برنامه صرفاً از عهده یک وزارتخانه خارج است و نیازمند همکاری بینبخشی است.
وی افزود: در سطح ملی، ستاد اجرایی کشوری با ریاست وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی فعالیت میکند و معاون بهداشت وزارت بهداشت نیز به عنوان جانشین وزیر و دبیر این ستاد مسئولیت هماهنگی اجرای برنامه را بر عهده دارد.
گنجی فرد ادامه داد: در استانها نیز ساختار مشابهی پیشبینی شده است؛ بهگونهای که ریاست ستاد هماهنگی استانی بر عهده استاندار و ریاست ستاد اجرایی استان بر عهده رئیس دانشگاه علوم پزشکی است؛ همچنین در شهرستانهای مجری طرح، فرمانداران ریاست ستاد اجرایی را بر عهده دارند تا همه دستگاههای اجرایی در اجرای این برنامه مشارکت داشته باشند.
وی با اشاره به روند آغاز اجرای طرح پزشک خانواده گفت: از شهریور سال گذشته پنج شهر به عنوان پایلوت اجرای این برنامه انتخاب شدند و مراحل اجرایی آن به تدریج آغاز شد، اما در آن مقطع تنها کلیات طرح ابلاغ شد و بسیاری از دستورالعملها و جزئیات اجرایی هنوز نهایی نشده بود.
وی تصریح کرد: درباره برخی انتقادها مبنی بر اجرا نشدن طرح در زمان اعلام اولیه، باید تأکید کنم که دانشگاه علوم پزشکی بیرجند و شهرستان قائنات هیچگونه کمکاری نداشتند و همگام با سایر دانشگاههای علوم پزشکی کشور اقدامات لازم را انجام دادند، اما بخش قابل توجهی از برداشتهای ایجاد شده ناشی از اطلاعرسانی نادرست بود، زیرا این تصور به وجود آمده بود که برنامه به طور کامل آماده اجراست؛ در حالی که بخش زیادی از شیوهنامهها و جزئیات اجرایی، از جمله نحوه قراردادها، تنها در هفتههای اخیر ابلاغ شده است.
وی افزود: دانشگاه علوم پزشکی بیرجند نیز همزمان با سایر دانشگاههای کشور، جلسات متعدد کارشناسی و هماهنگی را برای آمادهسازی زیرساختهای اجرای این برنامه برگزار کرده و اقدامات لازم را در دستور کار قرار داده است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی بیرجند با بیان اینکه اطلاعرسانی درباره پزشک خانواده باید با جدیت بیشتری دنبال شود، اظهار کرد: تاکنون از ظرفیت نمازهای جمعه، شوراهای اسلامی، نشستهای مختلف و رسانهها برای آگاهیبخشی استفاده شده است، اما با توجه به اهمیت موضوع و ضرورت اصلاح الگوی مراجعه مردم به نظام سلامت، همچنان به فرهنگسازی گسترده نیاز داریم.
وی درباره روند توسعه اجرای این برنامه در کشور نیز گفت: پس از اجرای پایلوت در پنج شهر، از ابتدای تیرماه ۲۰ دانشگاه علوم پزشکی دیگر نیز به این طرح اضافه شدند و از ابتدای مرداد نیز اجرای برنامه در دانشگاههای بیشتری آغاز میشود؛ به گونهای که تا ابتدای شهریور، همه دانشگاههای علوم پزشکی کشور در قالب اجرای پایلوت در یکی از شهرهای تحت پوشش خود وارد این برنامه خواهند شد.
گنجیفرد یادآور شد: شرایط شهرهای منتخب برای اجرای پایلوت یکسان نیست و هر منطقه با توجه به ظرفیتها، تعداد پزشکان، امکانات درمانی و نیازهای جمعیتی، ویژگیها و چالشهای خاص خود را دارد، از این رو اجرای موفق برنامه نیازمند انعطافپذیری و برنامهریزی متناسب با شرایط هر منطقه است.
وی افزود: انتخاب شهرهای پایلوت نیز بر اساس شاخصهای تعیینشده در سطح ملی و بررسیهای انجامشده در سالهای گذشته صورت گرفته و هر دانشگاه علوم پزشکی بر اساس شرایط خود، شهر مناسب را برای آغاز اجرای این برنامه انتخاب کرده است.
نوشته و خبرنگار : دکتر ا . زارعی دبیر سرویس پزشکی و سلامت و ا حسن پور
